NOTES, STUDIES AND PROJECTS

Back to
Main Page

Basın Açıklaması
“Prof. Halaçoğlu 1915 Ermeni Tehcirine dair esas bilgi ve belgelerin Osmanlı arşivlerinde bulunmadığını söylüyor!”

Gomidas Institute, London, UK
7/3/2007

Contact person: Roland Mnatsakanyan

20 Şubat 2007 tarihinde Gomidas Enstitüsü, Yusuf Halaçoğlu ve TTK çevresindeki bir grup tarihçiyle 1915’de Harput bölgesinde yaşayan Osmanlı Ermenilerinin akıbeti üzerine ortak bir çalışma yapmayı önerdi. Öneri 1915 yılında Harput üzerine odaklanmıştı. Bu çalışmada son derece ayrıntılı sorular soruluyor ve net sonuçlar ortaya konması düşünülüyordu.

Gomidas Enstitüsü olarak, biz Ermeni ve Türk tarihçileri arasında gerçekleştirilecek bu işbirliğinin iki ulusun arasındaki buzların erimesine katkı yapacağını ümit etmekteydik. Ayrıca, Başbakan Sn. Recep Tayyip Erdoğan’ın birçok kez belirtmiş olduğu gibi, tarihçiler arasındaki bu ortak çalışmanın Ermeni sorununun tarihçiler tarafından çözümlenmesi açısından önemli bir adım olduğu da son derece açıktır.

TTK Başkanı Prof. Halaçoğlu bu çağrıya hemen yanıt vererek önerilerimizi kabul etti. (1) Önerimizde, 1915’de Ermeni tehciri ve Ermenilerin yeni yerlere yerleştirilmelerini düzenleyen kanun ile ilgili olarak Osmanlı arşivlerindeki bulunduğunu düşündüğümüz bilgilerin ortaya konulmasını istemiştik.

Bu hukuki düzenlemeler 30 Mayıs 1915 (2) tarihinde yapılmıştı ve doğrudan tehcirle ilgiliydi. 10 Haziran 1915’de (3) ise Ermenilerin yerleştirildikleri yeni yerlerle ilgili yasal düzenlemeler yapılmıştı. Bu yasal düzenlemelerde Ermenilerin ayrılmak zorunda kalmış oldukları köy ve şehirlerde kalan mal ve mülklerinin nasıl tasfiye edileceği ve yerleştirildikleri yeni yerlerde kendilerine ödenecek olan tazminat miktarı belirlenmişti.

1915 Harput Ovasındaki bütün Ermenilerin tehcir edildiklerini biliyoruz. Ermeni tehcirinin de bu yasal düzenlemeler doğrultusunda gerçekleştirilmiş olduğunu tahmin ediyoruz. 1915 yılında çıkarılan kanunlar ışığında, Prof. Halaçoğlu’ndan Harput ovasından tehcir edilen Ermeniler ile ilgili olan kayıtları ve bu insanların yollandıkları yerlere ilişkin arşiv belgelerini talep etmiştik.

26 Şubat 2007 Pazartesi günü Dr. Halaçoğlu CNN-Türk’de “Manşet” programına katıldı ve Osmanlı arşivlerinde bizim istediğimiz belgelerin mevcut olmadığını söyledi. (4) Her nedense, Prof. Halaçoğlu bu bilgiyi tarafımıza doğrudan iletmedi. Ayrıca, Prof. Halaçoğlu’nun, bizim görmek istediğimiz aradığımız belgelerin Osmanlı arşivlerinde olmadığına ilişkin bu “kesin” açıklamayı nasıl yaptığı da pek açık değil. Çünkü, Türkiye’de Osmanlı belgelerinin muhafaza edildiği pek çok arşiv var ve tüm arşivlerdeki belgelerin kataloglanmış olmadığını biliyoruz.

Fakat Prof. Halaçoğlu’ndan yeni bir açıklama gelene dek, kendisinin bu ilginç beyanları ışığında aklımıza bazı sorular geliyor:

1)     Acaba, Ermeni tehcirinin nasıl yapılması gerektiği konusunda hükümetin çıkartmış olduğu kanun ve kararnameler uygulanmadı mı? Eğer öyle ise, Ermeni tehciri ve Ermenilerin kalan mülklerinin tasfiyesi ve yeni yerlere yerleştirilmeleri hangi ilkelere göre yapıldı?

2)     Yoksa, bu yönetmelikler Yozgat’tan Erzurum’a, İzmit‚ten Kayseri’ye kadar Osmanlı devletinde Ermeni tehciri yapılan tüm bölgelerinde aynı şekilde uygulanmadı mı?

3)     Eğer 1915 yılında tehcir sırasında kanun ve yönetmelikler uygulandı ise, Ermenilerin topluca yerlerinden yurtlarından edilip başka yerlere gönderilmeleri ile ilgili bilgiler bugün neden yok? Acaba, bu tip kayıtlar hiç mi tutulmadı? Yoksa, bu kayıtlar bir zamanlar tutulmuştu da daha sonra imha mı edildi? Eğer öyle ise, neden imha edildi?

4)      Acaba, bu kayıtlar hem yerel düzeyde, hem de merkezi arşivlerde yani bütün imparatorluk genelinde mi yok edildi?

5)      Belki de Prof. Halaçoğlu yanılıyordur. Acaba aradığımız kayıtların bir kısmı aslında bir yerlerde mevcut olabilir mi?

6)     Ermeni tehcirinin kayıtları ile Ermeni mülklerin tasfiyesi ile ilgili kayıtlarının mevcut olmaması ve bunlara ilintili olarak Ermenilerin yeniden iskanı ile ilgili kayıtların aslında hiç tutulmamış olması mümkün mü?

7)     Son olarak, belki de en kritik soruyu sormak istiyoruz: Ermenilerin mülklerine el konulmuş, kendileri tehcir edilmiş ama yeni bir yere hiçbir zaman yerleştirilmemiş (!) olmaları mümkün mü?

Umarız önümüzdeki günlerde Prof. Halaçoğlu, 1915 yılındaki Ermeni tehciri, Ermeni mallarının tasfiyesi ve Ermeni nüfusun yeniden iskan edilmeleri ile bilgilerin Osmanlı arşivlerinde neden bulunamadığını bizlere ve Türkiye kamu oyuna açıklayacaktır. Ve yine umarız ki bu bilgilerle ilgili olarak Harput bölgesi ile ilgili bilgiler de ortaya çıkacaktır.

NOTLAR:

(1) Türkiyeli tarihçilerle yapmayı önerdiğimiz proje ile ilgili olan iki basın açıklaması için bkz:

http://www.gomidas.org/press/20Feb07PressRelease.htm ve http://www.gomidas.org/press/26Feb07PressRelease.htm

(2) Ottoman Ministry of Interior, Department of Settlement of Tribes and Immigrants, Regulations Related to Settlement and Board and Lodging and Other Affairs of Armenians Relocated to Other Places Because of War Conditions and Emergency Political Requirements, May 30, 1915 (in Turkish Prime Ministry Directorate-General of Press and Information, Documents on Ottoman Armenians, Vol. 2 [ n.d.], Document no. 12, pp. 91-93. ; Bkz. http://www.gomidas.org/press/30May1915Regulations.htm ; Türkçe metin için bakınız Askeri Tarih Belgeleri Dergisi, Ermeni Belgeleri, Özel sayı 2, Ankara: Genelkurmay Basımevı, Mart 1983, No. 83., sayfa 131-133.

(3) ‘The Regulation Concerning the Management of the Land and Properties Belonging to Armenians Who Have Been Sent Elsewhere as a Result of the State of War and the Extraordinary Political Situation’ in Turkish Prime Ministry Directorate-General of Press and Information, Documents [on Ottoman Armenians], Vol. 1 [n.d.], Document no. 28, pp. 76-80. ; Bkz. http://www.gomidas.org/press/10June1915Regulations.htm

(4) Dr. Halaçoğlu CNN – Türk’te katıldığı Manşet programında şunları söyledi: “Arşivlerin nasıl olduğunu kendisi [Sarafian] gayet iyi biliyor. Orada her köyden tek tek, isim isim kimlerin nakledilmiş olduğunu bulamayacağını kendisi de biliyor. Öyle bir kayıt zaten yok. Olmuş olsa zaten bizim için problem olmaz, daha güzel ortaya konabilir.”

Books  |  Armenian Forum   |  Events  |  About  |   Updates

© 2003 The Gomidas Institute. All rights reserved.
Last modified on 12 March 2007.