ISBN 978-1-903656-87-67 xxviii + 628 pages, harita.   UK£28.00 / US$40.00 / Euro€35.00. books@gomidas.org or books@garodbooks.com.

"[Ermeni Soykırımı] üzerinde yaptığım çalışma … Birinci Dünya Savaşı’nda Naziler tarafından çok daha geniş çapta ve çok daha büyük bir soğukkanlılıkla işlenmiş olan soykırım suçunun bile silemediği izler bıraktı belleğimde. … Özel ya da kamusal alanda olsun, kişisel ya da kişisel olmayan nitelikte olsun, bütün suçlar milliyetle sınırlandırılamayacak bir sorunu ortaya koyar. Bu, bizi insan doğasının derinliklerine götüren bir sorundur. 1915 yılında Türkiye’de yapılan soykırım bana ‘İlk Günah’ gerçeğini hatırlatıyor.”  —Arnold Toynbee, Acquaintances (Oxford, 1967)

TÜRKÇE BASKIYA ÖNSÖZ

12 Ekim 2005’de Sandwell Lordu Archer, Lord Biffen ve ben, Westminster’de İngiliz parlamenterlerle bir toplantı düzenleyerek, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) İngiltere Avam ve Lordlar kamaralarına gönderdiği 28 Nisan 2005 tarihli mektubuna yanıt verilmesi konusunu görüşmüştük. TBMM mektubu, 1916’da İngiliz Parlamentosu’nun Mavi Kitaplar dizisinden yayınlanan Osmanlı İmparatorluğu’nda Ermenilere Yapılan Muamele 1915-1916 başlıklı kitabın asılsız olduğunu iddia ediyordu.

1916 yılında yayınlanan Mavi Kitap’ta, ana hatlarıyla, Osmanlı İmparatorluğu’nda Ermenilerin 1915’ten itibaren bir kitle imha politikasına tabi tutulduğu anlatılmaktaydı. TBMM mektubuna göre savaş yıllarında uydurulmuş bir propaganda aracından ibaret olan Mavi Kitap, I. Dünya Savaşı sırasında da olduğu gibi, bugün de Türkiye’nin çıkarlarına zarar vermektedir. TBMM’nin mektubunda Mavi Kitap’ın, 1915-1916 yıllarında Ermenilerin tehciri sırasında uğradıkları katliam ve can kayıplarının bir soykırım oluşturduğu iddialarına kaynaklık ettiği, oysa bu iddiaların doğru olmadığı ileri sürülüyordu. Mektuba göre: (1) Kitaptaki tanıklıkları destekleyen belge yoktu; (2) Kitap esas itibariyle hayâl ürünüydü; (3) Belgeleri toplayan ve yayına hazırlayan kişinin kendisi de Mavi Kitap’ın Osmanlı İmparatorluğu’na ve müttefiki Almanya’ya karşı hazırlanmış uydurma bir propaganda aracı olduğunu itiraf etmişti.

Mektupta, Mavi Kitap’ın güvenilirliği olmayan görgü tanıklarının anlatımlarına dayandığı, kitabın bu tanıklıklardaki zaafiyeti gizleyecek şekilde derlendiği iddia ediliyordu. Mektuba göre, bazı kişi ve yer adlarının, o sırada halen Osmanlı İmparatorluğu’nda bulunan kaynak kişilerin güvenliğini tehlikeye atmama gerekçesiyle gizlenmiş olmasının ardında yatan gerçek amaç, raporların güvenilmezliğini gözlerden gizlemekti.

Bizler yaptığımız değerlendirmede, Mavi Kitap’a ilişkin elimizdeki bilgilere, o zamandan bu yana yayınlanmış olan tanıklıklara ve Gomidas Enstitüsü’nün ayrıntılı raporuna dayanarak aşağıdaki sonuçlara ulaşmıştık:

1)  Mavi Kitap’ı oluşturan ilk elden tanıklıklar, bunları büyük bir titizlikle süzgeçten geçirerek aktaran saygın yazar Arnold Toynbe tarafından bir araya getirilmiştir.

2) Bu tanıklıkların belgeleri vardır ve bu belgeler araştırmaya her an açıktır. TBMM bu gerçeği görmezden gelmiştir.

3)  BMM mektubunda iddia edilenin tersine, Arnold Toynbee’nin, Mavi Kitap’ın gerçeklere dayanmadığına ilişkin herhangi bir ifadesi yoktur.

4)  Mektupta yer verilen, Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşananlara ilişkin tek bilgi kaynağının İngiliz Savaş Propaganda Bürosu olduğu iddiası doğru değildir. O sırada Osmanlı topraklarında yüzlerce tarafsız ülke konsolosluk görevlisi ve misyonerler bulunmaktaydı. 

5)  Tarafsız tanıkların anlatımları, halen kamuya açık durumda olan diğer Birleşik Devletler ve Alman konsolosluk raporları ve sağ kalanlar tarafından yazılmış sayısız günlük ve mektup tarafından da desteklenmiş ve doğrulanmıştır. 

6)  Mavi Kitap’ta yer alan tanıklıklarda belirtildiği halde orijinal basımda yayımlanmayan kişi ve yer adları, TBMM mektubunda iddia edildiği gibi bir Savaş Propaganda Bürosu belgesi aracılığıyla yeni ele geçirilmiş değildir. Söz konusu isimler, 1916 yılında gizli kaydı altında bir kitapçık halinde basılmış olup, I. Dünya Savaşı sonrasında kamuya açık bir şekilde arşivlerde ve kütüphanelerde yer almıştır.

Sözü geçen toplantımızda, TBMM’nin Mavi Kitap hakkında yeterli bilgiye sahip olmadığı değerlendirmesini yapmıştık. Bu değerlendirme sonucunda 27 Ocak 2006 tarihinde 33 İngiliz Parlamenter TBMM mektubuna, Meclis Başkanı Sayın Bülent Arınç’a hitaben bir mektupla yanıt vermiş, bu mektupta Mavi Kitap konusunu görüşmek üzere TBMM üyelerini İngiliz parlamenterlerle yüzyüze bir toplantıya davet etmiştik. Bu mektuba bir yanıt alınamadığından, 1 Eylül 2006 tarihinde TBMM üyelerine bir elektronik posta mesajı göndererek yüz yüze toplantıya davetimizi tekrarlamıştık. Bu mesajımıza da herhangi bir yanıt almadık.

Sonuçta, TBMM üyelerinin çoğunun Mavi Kitap’ın içeriğine ve bu içeriğe ait arşiv kayıtlarına ilişkin yeterli bilgiye sahip olmadıkları konusunda görüş birliği oluşmuştur. Bu nedenle konuya açıklık getirmek ve üzerinde daha sağlıklı görüşlere sahip olunmasını sağlamak amacıyla Gomidas Enstitüsü’ne, kitabın değerlendirmeler ve eksiksiz arşiv referanslarıyla zenginleştirilmiş sansürsüz basımının Türkçe çevirisini yayınlamaları önerisini götürdüm. Böyle kapsamlı bir girişimin, Gomidas Enstitüsü tarafından ABGU’nun (Armenian General Benevolent Union – Ermeni Genel Yardımlaşma Birliği) desteği ile gerçekleşmiş olmasından büyük memnuniyet duymaktayım; çünkü böylelikle yalnızca TBMM üyeleri değil Türkiye’deki bütün okurlar Mavi Kitap konusunu bilgiye dayalı ve tarafsız bir şekilde değerlendirme olanağını bulacaklardır.

Lord  Avebury

Lordlar Kamarası, Londra

28 Mayıs 2009

______________________________________ 

Osmanlı İmparatorluğu’nda Ermenilere Yapılan Muamele, 1915-1916 [sansürsüz basım], Gomidas Enstitüsü’nün Ermeni Soykırımı Belgeleri Dizisi içinde yer almaktadır. Dizi kapsamında yayınlanan diğer kitaplar şunlardır: Ara Sarafian’ın derlediği, Ermenilerin imhasına ilişkin benzersiz nitelikte belgeleri bir araya getiren United States Official Records on the Armenian Genocide 1915-1917 (Ermeni Soykırımı’na İlişkin ABD Resmi Kayıtları); ünlü ABD büyükelçisinin yayınlanmış tek günlükleri olan United States Diplomacy on the Bosphorus: The Diaries of Ambassador Morgenthau, 1913-1916 (Boğaziçi’nde ABD Diplomasisi: Büyükelçi Morgenthau’nun Günlükleri, 1913-1916); ABD’nin 1916-1917 yıllarında Osmanlı Türkiyesi’ndeki son büyükelçisinin tanıklığını içeren The Memoirs of Abram Elkus (Abram Elkus’un Anıları); Henry Riggs’in Harput notlarından oluşan Days of Tragedy in Armenia (Ermenistan’da Trajedi Günleri); James Barton’un yayına hazırladığı yirmi bir rapordan oluşan  "Turkish Atrocities" (Türklerin Zulmü); Bertha Morley’in anıları Marsovan 1915 (Merzifon 1915); Tacy Atkinson’ın Harput günlüğü The German, the Turk and the Devil Made a Triple Alliance (Alman, Türk ve Şeytanın Üçlü İttifakı); Maria Jajobsen’den Diaries of a Danish Missionary: Harpoot, 1907-1919 (Danimarkalı Bir Misyoner’in Günlükleri: Harput 1907-1919); Osmanlı ordusunun Alman subayı Eberhard Count Wolffskeel’den Zeitoun, Mousa Dagh, Ourfa: Letters on the Armenian Genocide (Zeytun, Musa Dağ, Urfa: Ermeni Soykırımına Dair Mektuplar); Vahram Dadrian’ın 1915-1919 yıllarını kapsayan çocukluk anıları To the Desert: Pages from My Diary (Çöle Doğru: Günlüğümden Sayfalar); Erzurum ve çevresinde Ermenilerin imhasına ilişkin ayrıntılı bir tanıklık A German Officer during the Armenian Genocide: A Biography of Max von Scheubner-Richter (Ermeni Soykırımı Sırasında Bir Alman Subayı: Max von Scheubner-Richter’in Biyografisi) ve  Osmanlı aydını Yervant Odian’ın anılarından oluşan Accursed Years: My Exile and Return from Der Zor, 1914-1919 (Lanetli Yıllar: Sürgünümün ve Der Zor’dan Dönüşümün Öyküsü). 

Books  |  Armenian Forum   |  Events  |  About  |   Updates

© 2000 The Gomidas Institute. All rights reserved.
Last modified on 18 June 2009.